YÜZÖLÇÜMÜ
:
Adıyaman, Batman, Diyarbakır,
Gaziantep, Kilis, Mardin, Siirt, Şanlıurfa ve Şırnak illerini içine alan GAP Bölgesi toplam
ülke yüzölçümünün % 9.7'sine tekabül
eden 75.358 km²'lik bir alana sahiptir.
NÜFUS :
1997 yılı nüfus tespiti
kesin sonuçlarına göre; 62.865.574 kişi
olan ülke toplam nüfusunun %9.7'sine
tekabül eden GAP Bölgesi nüfusu 6.128.973 kişi olup, bu nüfusun %64'ü kentlerde, %36'sı
kırsal alanlarda yaşamaktadır.
1990-1997 döneminde nüfus artış hızı bölgede %2.5, ülke genelinde ise %1.5 olarak gerçekleşmiştir.
Ülke ve bölge düzeyinde kentsel ve kırsal alanlardaki nüfus artış hızlarına bakıldığında, bölgede kentsel nüfus artış hızının
%4.6 olduğu görülmektedir. Bu değer,
ülke genelinde kentsel nüfus artış hızı %2.9'un oldukça üzerindedir. Kırsal alandaki
nüfus artış hızında ise, hem bölge hem
de ülke genelinde azalma söz
konusudur. Ancak, nispî bir azalmayı gösteren bu değer,
bölge için %-0.5, ülke için %-0.7'dir.
Bu oranlar, Türkiye'de kırsal alanlarda meydana gelen
nüfus azalış hızının, bölgeye göre daha yüksek olduğunu
işaret etmektedir.
1990 yılı itibariyle
bölge toplam nüfusu içinde %56'lık paya
sahip olan kent nüfusu, 1997 yılında %64'e çıkarken, kırsal alan nüfusu %44'ten
%36'ya düşmektedir.
GAP Bölgesi'nde kentsel
nüfustaki bu yüksek artış hızı sadece mevcut ve yetersiz
düzeydeki kentsel altyapı hizmetlerinin daha da yetersiz
hale gelmesini değil, aynı zamanda gerekli önlemler alınmadığı
takdirde giderek artan oranlarda istihdam sorununu da
berberinde getirecektir.
GAP'TA TEMEL BÜYÜKLÜKLER
:
Proje tamamlandığında, yılda toplam 52.94 milyar metreküpten fazla su akıtan Fırat ve Dicle nehirleri üzerindeki tesislerle, Türkiye toplam su potansiyelinin %28.5'i kontrol altına alınacak, Çukurova'nın 4.5 katı
olan 1.7 milyon hektarın üzerinde arazinin sulanması
ve 7460 megavatın üzerinde kurulu güç
kapasitesiyle yılda 27 milyar kilovat saatlik
hidroelektrik enerjisi üretilmesi sağlanacaktır.
Planlanan toplam sulama alanı, Türkiye'de ekonomik olarak
sulanabilir toplam alanın %20'sine ve
toplam yıllık elektrik üretimi, Türkiye'de ekonomik olarak
gerçekleştirilebilir elektrik enerjisi potansiyelinin %22'sine eşdeğerdir. GAP enerji programının tamamıyla uygulanması sonucunda üretilecek
enerji 1988 yılında Türkiye'de elde edilen
toplam hidroelektrik enerjisine eşit olacaktır.
Karakaya ve Atatürk barajları, ülkemiz enterkonnekte sistemine giren enerjinin
önemli bir bölümünü sağlamaktadır. 1997 yılı Temmuz sonu itibariyle bu iki barajdan elde edilen
elektrik enerjisi arzı, 116 milyar kilovat
saate ulaşmıştır. Üretim değeri olarak yaklaşık 7.8
milyar dolara eşittir ve Türkiye'nin
toplam hidrolik enerji üretiminin de yaklaşık yarısını oluşturmaktadır. Ülkemiz, toplam enerji üretiminde (termik
- hidrolik) GAP'ın payı ise %20'dir.
Söz konusu barajlardan sağlanan toplam enerjinin, 28
milyon ton fuel-oil veya 23 milyon metreküp doğalgaza eşdeğer olduğu gözönüne alınırsa; ülke
ekonomisine katkısının önemi daha iyi anlaşılacaktır.
Türkiye'nin bölgesel kalkınmaya yönelik
en büyük yatırımı olan GAP'ın sulama
projeleri tamamlandığında ise, Türkiye'de şimdiye kadar
devlet eliyle gerçekleştirilen sulama alanına eşit bir
alan daha sulu tarıma açılmış olacaktır. Böylece GAP'ın
meydana getireceği yüksek tarım ve sanayi potansiyeli,
bölgede ekonomik hasılayı 4.5 misli artıracak,
nüfusu 9-10 milyona ulaşacak bölge halkının
yaklaşık 3.5 milyonuna iş imkanı yaratacaktır.
Ayrıca sulanan alanlardaki artışlara bağlı olarak, buğday
üretiminde %104, arpa üretiminde %69, pamuk üretiminde
%388, domates üretiminde %556, mercimek üretiminde %24,
sebze üretiminde %80 oranında artış olacağı tahmin
edilmektedir. Halihazırda, tüm GAP Bölgesi'nde DSİ Genel Müdürlüğü'nce inşa edilen sulama
şebekeleri vasıtasıyla 203.080 hektar alan sulanmakta ve Türkiye kütlü pamuk üretiminin yaklaşık %36'sı
(DSİ, KHGM ve halk sulamaları) bu sulanan alanlardan
sağlanmaktadır.
GAP Master Planı'nın
baz alındığı 1985 yılı itibariyle, kişi
başına Gayri Safi Bölgesel Hasıla (GSBH), Türkiye'nin
Gayri Safi Yurtiçi Hasılası'nın (GSYİH ) %47'si kadardır. GAP Master Planı projeksiyonlarında, GAP GSBH'nin yılda %7.7 oranında artması,
sektörler itibariyle bu artışın aşağıdaki oranlarda gerçekleşmesi
öngörülmektedir. (1987 yılı sabit üretici fiyatlarıyla)
. Gayri Safi Bölgesel Hasıla'nın
yılda %7.7
. Tarım sektörünün yılda %4.9
. Sanayi sektörünün yılda %10
. İnşaat sektörünün yılda %6.6
. Hizmetler sektörünün ise yılda %9
Bölge ekonomik yapısındaki değişimle, tarım payı itibarıyla %40'dan %23'e gerilerken,
sanayi %15'den %24'e, hizmetler %44'den %53'e yükselecektir. Kişi başına Gayri Safi Bölgesel Hasıla ise, 1997 yılı fiyatlarıyla yaklaşık iki kat artarak 235 milyon TL'sına ulaşacaktır.
GAP Master Planı'nda 2005 yılına kadar olan sürede bölge
nüfusunun %3.9, istihdamın da %4 oranında büyüyeceği tahmin edilmiştir. |
| |
|
